Toekomst voor de GBKN

prof. mr. Jaap Besemer

De Grootschalige Basiskaart Nederland is een uitvinding van TU- en Kadastergeodeten. In 1975 werd het Kadaster bij Koninklijk Besluit belast met de regie van de vervaardiging van de GBKN. Al kan je het je nu nauwelijks voorstellen: de eerste GBKN’s waren papieren kaarten. Over het idee dat achter de GBKN lag - uniforme grootschalige topografie, bruikbaar voor in ieder geval de gehele publieke sector, die toen ook nog de nutsbedrijven en het staatsbedrijf der PTT omvatte - is nooit veel discussie geweest. Het ging van meet af aan over de zeggenschap en de financiering. Bij de zeggenschap ging de discussie vooral tussen gemeenten en Kadaster. In der beginjaren financierde het Kadaster geregeld 50% en soms zelfs meer.

Kostenbeheersing
In 1991 was de financiële toestand van het Kadaster slecht. Het was onmogelijk de GBKN-vervaardiging voor een hoog percentage te blijven financieren. In het kader van de sanering van het Kadaster en de daarop volgende verzelfstandiging werd de GBKN als wettelijke taak van het Kadaster geschrapt.
Er volgde stevige onderhandelingen met andere partijen. De kosten werden anders verdeeld dan voorheen. De zeggenschap van de nutssector nam daardoor toe. Over de rol van de gemeenten werd ook een compromis gesloten. De ‘zelfregistrerende gemeente’ ontstond. Kostenbeheersing werd steeds belangrijker, mede ten gevolge van privatiseringsoperaties in de nutssector. Gas, water en elektra gingen de private markt op en daar werd toch wat meer op de kleintjes gelet dan in de publieke sector.
Deze ontwikkeling had twee gevolgen voor de GBKN. Het vervaardigingstempo ging fors omhoog, wat ik als zeer positief blijf kenschetsen. Voor het einde van de vorige eeuw was er een landsdekkende GBKN. Uniek in de wereld! De prijs, die betaald werd, was dat er kwalitatief nogal wat GBKN-varianten ontstonden.
De afgelopen jaren heeft het LSV-GBKN diverse pogingen gedaan om tot een uniforme GBKN te komen. Was het nog wel mogelijk in redelijke mate overeenstemming te krijgen over de inhoudelijke kant, over de financiële was dat niet het geval. Daarvoor lagen de belangen van de betrokken partijen te ver uit elkaar. Er is diverse malen een beroep op VROM gedaan voor een eenmalige bijdrage, maar tot de Rijksbegroting voor 2009 is dat nooit gelukt.
Dit keer wel. Wie op www.rijksbegroting.nl zoekt en doorzoekt op VROM, vindt een forse verhoging onder het kopje Overige vastgoedinformatievoorziening. Uit de toelichting blijkt, dat het niet alleen om de GBKN gaat, maar de GBKN wordt substantieel besproken. Het mag even geduurd hebben, maar VROM zet nu een heel goede stap.

Eigendom
Daar zal het niet bij kunnen blijven. Een geüniformeerde GBKN is een prima basis voor de aanwijzing van de GBKN als basisregistratie. Ook die stap wil VROM nu gaan zetten. Dat heeft weer tot gevolg, dat nagedacht moet worden over de eigendom, het beheer en de bijhouding van de GBKN als ook de innovatie rond de GBKN in de toekomst. De eigendom lijkt wel helder: een basisregistratie is een overheidszaak. Bij het beheer is een aantal rollen te vervullen. De rol voor de gemeenten lijkt voor VROM wel min of meer duidelijk: bronhouder. Het Kadaster opteert ongetwijfeld – en logisch in de ontwikkeling van het Kadaster – voor de functie van landelijke voorziening. Voor provincies, waterschappen, RWS en Prorail ligt een ‘specialistisch bronhouderschap’ in de rede. Maar wat wordt de rol van de nutssector?
Vanuit die sector is, zeker na 1992, stevig geïnvesteerd in de GBKN-vervaardiging en –bijhouding. Toch zou ik vanuit deze sector niet opteren voor de uitkoopvariant. De sector blijft belang houden bij een goed bijgehouden grootschalig topografisch basisbestand. Uit deze invalshoek zou ik kiezen voor een langdurig afnamecontract met garanties over kwaliteit en prijs. Op die manier blijft de oorspronkelijke investering zijn waarde behouden en de bruikbaarheid van de GBKN groot.
Over de bijhouding zegt de VROM-begroting, dat ook daarvoor middelen zijn gereserveerd. Of dat voor 100% is of gedeeltelijk, is mij nu niet duidelijk. Wie de bijhouding gaat doen is eveneens de vraag. De regie ervan ligt logischerwijs in de publieke sector. De uitvoering zou goed door het bedrijfsleven gedaan kunnen worden. Wil je dit proces goed en efficiënt regelen, dan zal er nog wel een stevig robbertje gesproken moeten worden tussen de publieke sector en de geobedrijven. Vanzelf zal dit niet gaan.
Maar hoe je het ook wendt of keert: na jaren zijn er weer uitgesproken positieve ontwikkelingen op het GBKN-front. Op naar de geüniformeerde GBKN als basisregistratie! En op langere termijn naar de samenvoeging van GBKN en Top10NL: het schaalloze topografische basisbestand.

Reacties naar besemer@vbb.nl